Técnicas. Lapis de grafito

Documento de estudo en galego • Baseado na obra Ser ilustrador de Felix Scheinberger

O grafito é un dos minerais máis vellos do universo. Ao igual có diamante está formado por carbono cristalizado, pero a estructura cristalina é outra. O seu nome ven dunha palabra grega que significa escribir. 

1. Orixe da técnica

O uso do grafito para debuxar remóntase ao descubrimento de grandes depósitos de grafito en Borrowdale (Inglaterra) no século XVI. Inicialmente utilizábanse pezas de grafito case puro. Máis tarde, a finais do século XVIII, Nicolas-Jacques Conté desenvolveu unha técnica para fabricar minas mesturando grafito en po e arxila e quentando a mestura. Isto permitiu controlar a dureza do lapis segundo a proporción de ambos os materiais.

Aclaración:

 Nicolas-Jacques Conté é coñecido por ter inventado o lapis moderno por encargo. Francia sufría un bloqueo económico que impedía importar grafito de Gran Bretaña, principal produtor do material. Carrot (persoa que fixo o encargo) pediulle que solucionase a dependencia do grafito. A solución foi misturar o grafito con arxila e recubrilo con madeira. O seu invento foi patentado no SXVIII (1795)

2. Composición

A mina dun lapis de grafito está formada principalmente por:

• Grafito: proporciona a cor negra/gris e fai que a mina sexa máis branda.

• Arxila: aumenta a dureza e fai que o trazo sexa máis claro.

• Cera e outros aglutinantes: poden engadirse para mellorar as características da mina.

A regra básica é: máis grafito = mina máis branda e escura; máis arxila = mina máis dura e clara.

O lapis terminado adoita levar ademais unha envoltura de madeira, que protexe a mina e permite suxeitala.

3. Vantaxes

• É unha técnica sinxela e accesible. Permite tanto debuxos onde predomine a mancha ou a liña. A posición na que situamos o lapis depende de se queremos escurecer unha superficie ou un traxecto de liña.

• Permite realizar desde liñas moi finas ata sombras moi escuras.

• Pódese borrar e corrixir con facilidade.

• Permite conseguir diferentes valores de luz e sombra.

• O grafito pódese difuminar, creando transicións suaves e diferentes texturas.

• É adecuado tanto para bosquexos como para ilustracións terminadas.

• Pódese combinar con outras técnicas, por exemplo coa acuarela.

• É moi útil como base para traballos que posteriormente se rematan de forma dixital.

4. Inconvenientes

• O grafito pode manchar ou emborronar o papel se se frota.

• Os lapis brandos desgástanse rapidamente e necesitan afiarse con frecuencia.

• As minas duras poden deixar marcas difíciles de eliminar se se presiona demasiado.

• O resultado depende moito do tipo de papel e da presión exercida.

• Ao combinar grafito con acuarela, unha vez que a acuarela cobre o grafito, este xa non se pode borrar.

• O grafito pode producir un acabado menos intenso ca outras técnicas, especialmente cando se buscan negros moi profundos.

5. Clasificación segundo a dureza

A clasificación máis habitual utiliza as letras H, , HB e B:

H — Duro, claro e de trazo fino. Uso habitual: debuxo técnico, detalles e liñas de construción.

HB — Dureza media. Uso habitual: escritura, bosquexos e debuxo xeral.

B — Brando, escuro e fácil de difuminar. Uso habitual: debuxo artístico e sombreado.

Dentro de cada grupo, o número indica a intensidade: canto maior é o número diante de H, máis duro é; canto maior é o número diante de B, máis brando e escuro é.

A escala, de máis duro a máis brando, sería aproximadamente:

9H → 8H → 7H → 6H → 5H → 4H → 3H → 2H → H → F → HB → B → 2B → 3B → 4B → 5B → 6B → 7B → 8B → 9B

Polo tanto:

• H, 2H, 3H... → duros e claros.

• HB → intermedios.

• B, 2B, 3B... → brandos e escuros.

• Canto maior sexa o número de B, máis escuro e brando será o trazo.

Hai que ter en conta que a escala non está completamente estandarizada internacionalmente, polo que un 2B dunha marca pode non producir exactamente o mesmo ton ca un 2B doutra.

6. Principais marcas comerciais

Entre as marcas coñecidas de lapis de grafito artístico atópanse:

• Faber-Castell

• Staedtler

• Tombow

Resumo para estudar

O lapis de grafito ten a súa orixe no uso do grafito natural e evolucionou coa invención da mina de grafito e arxila, desenvolvida por Nicolas-Jacques Conté. A súa composición determina a súa dureza: máis grafito produce unha mina máis branda e escura, mentres que máis arxila produce unha mina máis dura e clara. As súas principais vantaxes son que é económico, fácil de usar, borrable e permite gran variedade de tons, liñas e sombreado. Como inconvenientes, pode manchar, emborronarse e os lapis brandos desgástanse rapidamente. Clasifícase mediante as letras H, HB e B, desde os lapis moi duros e claros (H) ata os moi brandos e escuros (B). Entre as principais marcas están Faber-Castell, Staedtler, e Tombow.