Técnicas. Lapis de grafito

Documento de estudo en galego • Baseado na obra Ser ilustrador de Felix Scheinberger

O grafito é un dos minerais máis vellos do universo. Ao igual có diamante está formado por carbono cristalizado, pero a estructura cristalina é outra. O seu nome ven dunha palabra grega que significa escribir. 

1. Orixe da técnica

O uso do grafito para debuxar remóntase ao descubrimento de grandes depósitos de grafito en Borrowdale (Inglaterra) no século XVI. Inicialmente utilizábanse pezas de grafito case puro. Máis tarde, a finais do século XVIII, Nicolas-Jacques Conté desenvolveu unha técnica para fabricar minas mesturando grafito en po e arxila e quentando a mestura. Isto permitiu controlar a dureza do lapis segundo a proporción de ambos os materiais.

Aclaración:

 Nicolas-Jacques Conté é coñecido por ter inventado o lapis moderno por encargo. Francia sufría un bloqueo económico que impedía importar grafito de Gran Bretaña, principal produtor do material. Carrot (persoa que fixo o encargo) pediulle que solucionase a dependencia do grafito. A solución foi misturar o grafito con arxila e recubrilo con madeira. O seu invento foi patentado no SXVIII (1795)

2. Composición

A mina dun lapis de grafito está formada principalmente por:

• Grafito: proporciona a cor negra/gris e fai que a mina sexa máis branda.

• Arxila: aumenta a dureza e fai que o trazo sexa máis claro.

• Cera e outros aglutinantes: poden engadirse para mellorar as características da mina.

A regra básica é: máis grafito = mina máis branda e escura; máis arxila = mina máis dura e clara.

O lapis terminado adoita levar ademais unha envoltura de madeira, que protexe a mina e permite suxeitala.

3. Vantaxes

• É unha técnica sinxela e accesible. Permite tanto debuxos onde predomine a mancha ou a liña. A posición na que situamos o lapis depende de se queremos escurecer unha superficie ou un traxecto de liña.

• Permite realizar desde liñas moi finas ata sombras moi escuras.

• Pódese borrar e corrixir con facilidade.

• Permite conseguir diferentes valores de luz e sombra.

• O grafito pódese difuminar, creando transicións suaves e diferentes texturas.

• É adecuado tanto para bosquexos como para ilustracións terminadas.

• Pódese combinar con outras técnicas, por exemplo coa acuarela.

• É moi útil como base para traballos que posteriormente se rematan de forma dixital.

4. Inconvenientes

• O grafito pode manchar ou emborronar o papel se se frota.

• Os lapis brandos desgástanse rapidamente e necesitan afiarse con frecuencia.

• As minas duras poden deixar marcas difíciles de eliminar se se presiona demasiado.

• O resultado depende moito do tipo de papel e da presión exercida.

• Ao combinar grafito con acuarela, unha vez que a acuarela cobre o grafito, este xa non se pode borrar.

• O grafito pode producir un acabado menos intenso ca outras técnicas, especialmente cando se buscan negros moi profundos.

5. Clasificación segundo a dureza

A clasificación máis habitual utiliza as letras H, , HB e B:

H — Duro, claro e de trazo fino. Uso habitual: debuxo técnico, detalles e liñas de construción.

HB — Dureza media. Uso habitual: escritura, bosquexos e debuxo xeral.

B — Brando, escuro e fácil de difuminar. Uso habitual: debuxo artístico e sombreado.

Dentro de cada grupo, o número indica a intensidade: canto maior é o número diante de H, máis duro é; canto maior é o número diante de B, máis brando e escuro é.

A escala, de máis duro a máis brando, sería aproximadamente:

9H → 8H → 7H → 6H → 5H → 4H → 3H → 2H → H → F → HB → B → 2B → 3B → 4B → 5B → 6B → 7B → 8B → 9B

Polo tanto:

• H, 2H, 3H... → duros e claros.

• HB → intermedios.

• B, 2B, 3B... → brandos e escuros.

• Canto maior sexa o número de B, máis escuro e brando será o trazo.

Hai que ter en conta que a escala non está completamente estandarizada internacionalmente, polo que un 2B dunha marca pode non producir exactamente o mesmo ton ca un 2B doutra.

6. Principais marcas comerciais

Entre as marcas coñecidas de lapis de grafito artístico atópanse:

• Faber-Castell

• Staedtler

• Tombow

Resumo para estudar

O lapis de grafito ten a súa orixe no uso do grafito natural e evolucionou coa invención da mina de grafito e arxila, desenvolvida por Nicolas-Jacques Conté. A súa composición determina a súa dureza: máis grafito produce unha mina máis branda e escura, mentres que máis arxila produce unha mina máis dura e clara. As súas principais vantaxes son que é económico, fácil de usar, borrable e permite gran variedade de tons, liñas e sombreado. Como inconvenientes, pode manchar, emborronarse e os lapis brandos desgástanse rapidamente. Clasifícase mediante as letras H, HB e B, desde os lapis moi duros e claros (H) ata os moi brandos e escuros (B). Entre as principais marcas están Faber-Castell, Staedtler, e Tombow.

Avaliación inicial

 Tras enumerar o material que necesitamos neste recen estreado curso e especificar a maneira de puntuar ... Imos a facer unha serie de probas para ir quentando motores. 

1) Debuxa as seguintes formas "xeométricas" a man alzada.

- Círculo.

- Cadrado.

- Rectángulo.

- Triángulo equilátero.

- Triángulo rectángulo.

- Hexágono.

2) Transforma tres das formas anteriores noutra cousa. 

Exemplo o círculo pode ser unha lupa, o cadrado un cubo de xeo, etc

3) Describe o seguinte cadro de Urbano Lugrís.

4) Coñecías a Urbano Lugrís, foi un pintor galego, nado na Coruña a principios do século XX. O seu pai era escritor e político, un dos fundadores da Real Academia Galega e a súa nai pianista. A súa obra é un exemplo claro do estilo surrealista galego.

Coñeces algún outro pintor/a galego? Cita algún outro pintor/a, escultor/a, fotógrafo/a, cineasta, arquitecto, ... que coñezas.

5) Debuxa os seguintes elementos de uso cotiá:

- un prato fondo, unha cunca, unha culler, un garfo, unha botella. 

- EXTRA. Fai un debuxo único onde representes todos eses elementos enriba dunha mesa. 

Maqueta edifico Lalín

 

Zapatos

 Cando comecei a dar clase de plástica en secundaria, creei unha tarefa para 1º ESO que consistía en deseñar un zapato. A verdade é que o resultado foi moi satisfactorio. Pena non teña arquivo fotográfico das propostas do alumnado. Lembro que ata se fixera unha exposición dos traballos na biblioteca do 

IES Nº : 1 da Estrada. O caso é que dita tarefa encaixa como unha luva nesta cuarta unidade da materia. Agardo vos guste. 

Pasos:

1) Deseña un zapato, é dicir debuxa  varias posibilidades nun papel en branco. A orixinalidade é importante, para que se ter unha boa idea podes intentar representar algo no zapato, un animal, un obxecto, unha parte do corpo, etc. Posteriormente podes adaptar unha mesma idea a diferentes tipos de zapatos, unha bota, un zapato deportivo, etc. Fotografía o resultado.

2) Posteriormente tes que facer unha modelo do teu deseño en volume empregando plastilina. Non esquezas a foto do traballo.

3) Cando remates, tes que empregar o modelo anterior para debuxar as 6 vistas diédricas do zapato. 

É dicir, como se ve dende os dous lados, de fronte, de costas, dende arriba e dende abaixo. Cada un destes debuxos irá na cara correspondente da caixa que podería conter o zapato. Cun debuxo aclaramos todo. 

Desenrolo en plano da caixa. 

Animais. Práctica de debuxo a lapis.

 https://clipchamp.com/watch/iugdKitQIle

Tarefa:

Pasos para debuxar un animal. Exemplo.

Clasificación das obras de Arte.

 

Enlace

Historia da Arte.

 

Pintores galegos.

 

Exames.

_________________________________________________________________________

1º) Define mediatriz e traza con axuda do compás unha mediatriz dun segmento de 5 cm de lonxitude. Define bisectriz e traza con axuda do compás unha bisectriz dun ángulo de 75º ( o ángulo debe ser trazado empregando escuadra e cartabón.

2º) Elabora un círculo cromático dividindo unha circunferencia de 4 cm de radio en 6 partes iguais e empregando como cores básicos (vermello maxenta, azul cian e amarelo cadmio).

3º) Utiliza unha iluminación lateral para dar sensación de volume en claroscuro ao seguinte debuxo. É necesario que esquematices o foco de luz, a penumbra, a sombra propia, sompra proxectada e zona iluminada.

4º) Creación de ritmos. A partir do seguinte signo crea tres versións do mesmo empregando respectivamente puntos, liñas e planos. Realiza con cada unha das versións un ritmo diferente. (ex: crecente, homoxéneo, radial, …)

__________________________________________________________________________

1. Define os seguintes conceptos.

- Representación.

- Representación figurativa.

a) Realista.

b) Simbólica.

- Representación abstracta.

2. Clasifica as seguintes imaxes segundo o tipo de representación á que fan referencia.

3. Debuxa unha versión figurativa e abstracta da imaxe fotográfica presentada a continuación.

4. Deseña o interior dunha habitación partindo do seguinte fotograma como guía.

____________________________________________________________________________

1)                 Nomea as principais funcións das imaxes visuais e deseña un signo para sinalar a presenza dunha área recreativa.

2)                 Completa as seguintes frases:

- O maxenta é a cor complementario do ------------------

- O verde é  a cor complementaria do ----------------

- O amarelo é a cor complementaria do --------------

- Os cores complementarios estan ubicados --------------------------------------- no círculo cromático.

- Fai un esquema un círculo cromático de seis cores.

     3) Fai tres versións empregando na primeira contorno, na segunda dintorno e na terceira silueta dunha botella.

__________________________________________________________________________

            Constrúe un cadrado.

1)                 Debuxa un segmento de 4 cm.

            A continuación traza dous ángulos rectos (escuadra ou cartabón) empregando como vértices os extremos do segmento.

            Remata o polígono e une os vértices opostos creando dúas diagonais.

            Constrúe un triángulo.

            Debuxa un segmento de 4 cm.

            A continuación traza dous ángulos de 60º ( cartabón) empregando como vértices os extremos do segmento.

            Remata o polígono.

2)                 Círculo cromático.

            Debuxa unha circunferencia de 5 cm de radio e divídea en 6 partes empregando ángulos de 60 grados.

            Numera as seis divisións da circunferencia do 1 ao 6.

            Nas divisións impares deben estar coloreadas cás cores primarias.

            As divisións pares coas secundarias formadas pola mistura a partes iguais das cores que estan ao seu lado dereirto e esquerdo,

3)                 Punto, liña e plano.

Fai tres versións dos seguinte debuxo empregando nunha versión soamente liñas, noutra soamente puntos e na terceira soamente planos.

____________________________________________________________________________

Un 20% da nota de cada exercicio depende da presentación e claridade no trazo.

A partir da seguinte imaxe crea versións da mesma que cumpran os parámetros (indicacións) citados a continuación:

Imaxe:

1)      Emprega soamente liñas.
2)      Indica con cor azul o seu contorno.
3)      Crea unha versión simbólica da imaxe.
4)      Debuxa dúas siluetas que representen a imaxe.
5)      Versión en claroescuro(de- gradado).
6)      Versión con cores complementarios (alonxados no círculo cromático).
7)      Versión con cores próximos no círculo cromático.

8)      Versión empregando cores cun nivel de luminosidade alto.
9)      Indica empregando cor vermella as cores que vexas na imaxe.
10)   Crea unha versión abstracta da imaxe.

_________________________________________________________________________________

Un 20% da nota de cada exercicio depende da presentación, claridade na resolución e ortografía.

1)      Debuxa o contorno da seguite imaxe. (10 minutos). 2 puntos.

2)      Define silueta e dintorno. (10 minutos). 2 puntos.

A silueta é

O dintorno é

3)      Debuxa unha viñeta na que empregues un plano americano, un globo de pensamento e liñas cinéticas. (15 minutos). 3 puntos.

4)      Sombrea empregando a técnica do claroescuro unha circunferencia de 7 cm de diámetro. Definindo mediante flechas as seguintes zonas (penumbra, zona iluminada, sombra proxectada , sombra propia e o foco). (15 minutos).3 puntos.

Clases de peixes.

Enlace.
Técnica. Cera e acuarela.

Cadro de Urbano Lugris.

Cuadriláteros. Clasificación.

Imaxe.
Clasifica os seguintes cuadriláteros. Xustifica a resposta. Despois debuxa un exemplo de cada tipo na libreta.

Clasificación dos triángulos segundo a medida dos seus lados.

Construcción de polígonos partindo do lado.

Constrúe un triángulo equilátero, un cadrado e un hexágono partindo deste segmento.

Mediatriz.

A mediatriz dun segmento 
é o conxunto de puntos que estan á mesma distancia do principo e o final de dito segmento.

PASOS:

1. Debuxar un segmento. As veces esto xa aparece debuxado.

2. Nomear o punto inicial e o final. Os puntos se nomean con letras maiúsculas.

3. Coller o compás e abrilo unha medida maior da metade do segmento.

4. Facer centro no punto inicial e facer unha semicircunferencia que comece na parte superior e remate na inferior.

5. Repetir o proceso facendo centro no punto final.

6. Os dous arcos coinciden en dous puntos, ditos puntos entan a mesma distancia dos extremos.

7. Unindo esos dous puntos debuxaremos unha recta denominada MEDIATRIZ.

A mediatriz pasa polo punto medio do segmento e é perpendicular a dito segmento.


EXERCICIO PRÁCTICO :

Se quero colocar unha parada de bus a mesma distancia da ponte romana de Pontevea, a ponte colgante do Xirimbao e ponte Gundián. Podes indicarme de xeito gráfico onde tería que colacar dita parada.

Material adicional para o IES Aller Ulloa.

- Fonte dos cabalos en Lalín.

Fonte dos cabalos en Santiago.

Debuxa cada fonte nun extremo dun A4 e posteriormente calcula o punto medio empregando unha mediatriz.

División dun segmento en partes iguais. Teorema de Thales.

PASOS:

1. Debuxamos un segmento que mida a distancia que necesitemos dividir. Neste exemplo mide 10 cm.

2. Trazamos unha semirrecta auxiliar que comece no punto inicial do segmento que debuxamos no paso 1.

3. A partir do punto inicial da semirrecta marcaremos tantas partes iguais como en partes necesitemos dividir o noso segmento. Neste caso son 6 puntos. A distancia entre os puntos é dun centímetro.

4. Unimos o último punto marcado da semirrecta có final do segmento debuxado no paso 1.

5. Trazamos paralelas ao segmento debuxado no paso 4 polo puntos definidos na semirrecta auxiliar. Neste caso punto 5, 4, 3, 2 e 1.

6. Ditas paralelas dividen o segmento inicial en tantas partes como decidiramos no paso 3.


EXERCICIO PRÁCTICO :

Pablo vai camiñando o doble de rápido que Ana, pero os dous camiñan durante o mesmo tempo. Tes que empregar o teorema de Thales para obter o punto de encontro.

División da circunferencia en partes iguais. Polígonos regulares inscritos.

Plantillas

Criterios de cualificación.

Criterios de cualificación

Actitudes 20%	10% Traer o material de traballo a clase de forma habitual. 10% Facer as tarefas propostas na clase, sen postergalas para facer na casa.
Conceptos e procedementos  80%	40 % Exercicios de aula. (nota aclaratoria *) 40% Probas gráfico-plásticas.

Criterios de cualificación. 1º ESO

* O feito de non entregar os exercicios de aula na data prefixada para o grupo, terá como consecuencia que a dito alumno/a teña que realizar unha proba para avaliar a maiores. Dita proba se puntuará có porcentaxe correspondente ao traballo que deixou de entregar. Os contidos de dita proba terán relación directa có exercicio de aula que o alumno non teña puntuado.

Setembro

Para preparar a proba de setembro o alumnado levará un material facilitado polo profesor/a para obter os coñecementos e destrezas necesarias para superar dita proba. Este material adicional poderá ser empregado polo alumno durante o transcurso da mesma. A nota de setembro será a nota do exame que se realice ese día. O redondeo non dependerá do número enteiro máis próximo, se non da calidade do exercicios feitos polo alumno durante o verán.

Escala do grao mínimo de consecución dos exercicios de aula.

30%-	Traballo feito sen lograr os obxectivos principais do mesmo.
40%-	Traballo feito de xeito incompleto ou sen lograr algún dos obxectivos principais do mesmo.
50% - 60%	Traballo feito de xeito correcto.
60%- 70%	Traballo feito satisfactoriamente.
80%-	Traballo destacable.
90%-100%	Traballo sobresaínte.

É moi importante que ao alumno se lle informe con regularidade da súa evolución.

Material.

·         Carpeta ou arquivador onde gardar o material.

·         Escuadra, cartabón, transportador de ángulos e regra.

·         Compás.

·         Goma, tesoiras e pegamento.

·         Lápices acuarelables, lapis 2B e HB.

·         Caderno A-5 e folios A-4 ou block de debuxo.

·         Material infográfico e fotocopias.

Durante o curso pode ser necesario adquirir algún tipo de material adicional.

Apuntes plástica 1 ESO.

Enlace.

Descripción dunha imaxe.

É un exercicio para facer en parellas.

DURACIÓN:

Unha sesión de 50 minutos.

MATERIAL:

Cada alumno/a necesita:
Un debuxo que soamente pode visualizar dito alumno.
Un papel tamaño A-4 ou A-5.
Algo có que debuxar, a gusto do alumno. Ex: rotulador, lapis, bolígrafo ...


PASOS:

- A cada parella de alumnos se lle asigna unha letra alumno A e alumno B. 5 minutos.
- Comeza describindo a súa imaxe o alumno A namentres B debuxa. A duración deste paso é de aproximadamente 10 a 15  minutos.
- O alumno B ten que modificar de xeito libre algo no resultado final do debuxo. Posteriormente debe describirllo ao seu compañeiro para que este o engada a ilustración inicial. 10 minutos.
- Finalmente comparamos ambos traballos e escribimos unha pequeno texto (individualmente) onde analizamos a similitudes e diferencias entre os dous debuxos. 20 minutos.

Variante:

- Sería interesante repetir o mesmo exercicio outro día variando os roles dous alumnos.
- Se algunha das parellas remata moi rápido o exercicio pode comezar realizar dita variante.